Бұл бет оқушыларға заңды сақтау, тәртіпті ұстану, өз құқығы мен міндетін түсіну және қоғамдағы жауапты мінез-құлықты дамыту үшін жасалды. Ішінде ұзақ мәтіндер, жобалық жұмыс, тест, жағдаят және қорытынды тапсырма берілген.
Заң мен тәртіптің қоғамдағы орны туралы кең түсінік беретін мәтін.
Заң мен тәртіп — қоғамды бір арнаға түсіретін, адамдардың қауіпсіз әрі тыныш өмір сүруіне мүмкіндік беретін аса маңызды негіз. Заңды сақтау дегеніміз тек жазылған ережелерден қорқу емес, керісінше, ортақ өмірдің тәртібін саналы түрде түсіну және оны құрметтеу. Қоғамда әр адам өз міндетін біліп, өз құқығын дұрыс пайдаланып, өзгелердің де құқығына қол сұқпаса, бейбіт орта қалыптасады.
Тәртіпті адам өз әрекетінің салдарын ойлайды. Ол қоғамдық орында дауыс көтермейді, кезек сақтайды, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсетеді, жол ережесін бұзбайды, мектеп ережелерін орындайды. Осындай қарапайым әрекеттердің өзі үлкен мәдениеттің белгісі болып саналады. Тәртіп сақталған жерде сенім де артады, жауапкершілік те күшейеді.
Заңды құрметтеу бала кезден қалыптасады. Мектепте сабаққа кешікпеу, тапсырманы уақытында орындау, сынып мүлкін бүлдірмеу, мұғалімнің нұсқауын тыңдау — бұлардың барлығы заң мен тәртіпке баулитын алғашқы қадамдар. Егер бала өз ісіне ұқыпты болса, ол болашақта да жауапты азамат болып қалыптасады.
Қоғамдағы тәртіп тек жазамен емес, түсінікпен, мәдениетпен және тәрбиемен сақталады. Адам өзгенің құқығын құрметтегенде, ортақ мүлікке ұқыпты қарағанда, табиғатты ластамағанда, қоғамдық ережені бұзбағанда — ол заңға құрметін көрсетеді. Сондықтан заң мен тәртіп — қоғамды қорғап тұратын көрінбейтін, бірақ өте мықты тірек.
• Заң — ортақ өмірдің ережесі.
• Тәртіп — саналы адамның іс-әрекеті.
• Құқықты білу — өзіңді қорғау.
• Міндетті білу — қоғамға пайда келтіру.
• Құрмет бар жерде тәртіп орнығады.
Бұл бөлімде оқушы мектептегі тәртіпті жақсартуға арналған шағын жоба құрастырады.
Жоба мақсаты — мектептегі ереже сақтауды күшейту, оқушыларды жауапкершілікке баулу және қоғамдық ортада дұрыс мінез-құлық қалыптастыру. Сен өз мектебіңдегі күнделікті тәртіпті бақылап, қандай жерде қиындық бар екенін анықтауың керек. Мысалы, сабаққа кешігу, дәлізде жүгіру, сыныпта шулау, кезек сақтамау, мүлікке ұқыпсыз қарау сияқты мәселелерді талдауға болады.
Жобада тек мәселені жазып қана қоймай, нақты шешім ұсын. Қандай ереже керек? Қалай ескерту жасауға болады? Қандай мотивация оқушыларға тиімді? Қандай үлгі көрсетілгенде тәртіп жақсарады? Осындай сұрақтарға жауап беретін толық жоспар құр.
Жобаның соңында сыныпқа немесе мектепке арналған 5 қысқа ереже жаз. Әр ереже түсінікті, нақты және орындалатын болсын. Жоба қорытындысында тәртіптің неге маңызды екенін өз сөзіңмен түсіндір.
1. Мектептегі тәртіпке қатысты 3 мәселені анықта.
2. Әр мәселенің салдарын жаз.
3. Шешу жолдарын ұсын.
4. Сыныпқа арналған 5 тәртіп ережесін құрастыр.
5. «Неге заңды сақтау қажет?» деген сұраққа толық жауап бер.
6. Жобаңды сынып алдында 2–3 минутта таныстыруға дайындал.
Сұрақтарға жауап беріп, заң мен тәртіп туралы біліміңді тексер.
Төмендегі жағдаятты оқып, заң мен тәртіптің қай жерде бұзылғанын және қалай түзетуге болатынын ойлан.
Бір күні мектеп ауласында үзіліс кезінде бірнеше оқушы доп ойнап жүрді. Олар белгіленген орыннан тыс, адамдар көп жүретін жерде ойнады. Бір оқушы байқамай өтіп бара жатқан кішкентай баланы итеріп жіберді. Тағы біреуі «ештеңе етпейді» деп күліп қойды. Сол сәтте мұғалім келіп, ереженің не үшін керек екенін түсіндірді. Егер ойын дұрыс орындалмаса, басқа оқушыларға да, кіші балаларға да қауіп төнетінін айтты.
Мұғалім: «Ереже тек қағаз үшін жазылмайды, ол сендердің қауіпсіздіктерің үшін қажет. Қоғамдық орында тәртіп болса ғана бәрі тыныш әрі қауіпсіз жүреді» деді. Балалар ойланып қалды. Олар өз әрекеттерінің салдарын түсінді. Бір сәттік қызық кейде үлкен мәселеге әкелуі мүмкін екенін ұқты.
Осы оқиғаға қарап, сен не ойлайсың? Қандай ереже бұзылды? Егер сен сол жерде болсаң, жағдайды қалай түзетер едің? Тәртіпті сақтау не үшін маңызды?
1. Бұл жағдаятта қандай қауіп пайда болды?
2. Оқушылардың қай әрекеті дұрыс болмады?
3. Ережені сақтамау кімге әсер етуі мүмкін?
4. Мұғалімнің түсіндіруі неліктен маңызды болды?
5. Қоғамдық орында тәртіп сақтамаудың салдары қандай?
6. Сен осы оқиғадан қандай сабақ алдың?
Бұл бөлімде оқушы өз ойын толық, нақты және ұзақ түрде жазады.