Оқушыларға әңгімелеу мен сипаттау мәтіндерін оңай ажыратуды үйретуге арналған интерактивті оқу сайты.
Мәтін дегеніміз — мағына жағынан өзара байланысқан екі немесе одан да көп сөйлемдер жиынтығы. Баяндау тәсіліне қарай мәтін бірнеше түрге бөлінеді. Оның ішінде ең көп кездесетіні — әңгімелеу және сипаттау мәтіндері.
Оқиғаның, әрекеттің рет-ретімен созылуын, дамуын баяндайтын мәтін түрі.
Заттың, адамның, табиғаттың немесе құбылыстың белгілерін, сырт келбетін суреттейтін мәтін түрі.
Екі мәтінді бір-бірінен тез ажырату үшін төмендегі кестеге назар аударыңыз:
| Белгілері | Әңгімелеу мәтіні | Сипаттау мәтіні |
|---|---|---|
| Мақсаты | Болған оқиғаны баяндап беру | Заттың не құбылыстың бейнесін көз алдына келтіру |
| Негізгі сұрағы | Не істеді? Не болды? | Қандай? (түсі, сапасы, пішіні) |
| Жиі кездесетін сөз табы | Етістік (іс-әрекет) | Сын есім (белгі, сапа) |
| Камерамен салыстырғанда | Бейнебаян (видео) сияқты — уақыт өтеді, оқиға дамиды | Фотосурет сияқты — бір сәттік бейне тұрып қалады |
Бір ғана тақырыпты (مثلاً: «Қонжық») екі түрлі мәтінге айналдырып, салыстырып көрейік:
«Асан орманға барды. Ағаштың түбінен кішкентай қонжықты көріп қалды. Қонжық қорқып, ағашқа өрмелей жөнелді. Асан оған тиіспей, ақырын кейін шегінді.»
Дәлелдеме: Мұнда оқиға орын алған (барды, көріп қалды, өрмеледі, шегінді). «Не істеді?» деген сұраққа жауап береді.
«Қонжықтың жүні қалың, қоңыр түсті. Көздері моншақтай қара, ал тұмсығы кішкентай. Құлақтары домалақ әрі өте сүйкімді.»
Дәлелдеме: Мұнда қонжықтың сыртқы келбеті суреттелген (қалың, қоңыр, моншақтай қара, кішкентай, домалақ). «Қандай?» деген сұраққа жауап береді.
Біліміңізді тексеріңіз. Әр сұрақтың бір ғана дұрыс жауабы бар.