§11. Тау жыныстары мен минералдардың қасиеттері

Интерактивті топтық тапсырмалар мен білімді тексеру

1-ТОП: Минералдардың түсі
0
2-ТОП: Жылтырлық пен сызылу
0
3-ТОП: Қаттылық пен қасиеттер
0
1-ТОП: Минералдардың түсі
❓ 1. Тау жыныстары дегеніміз не? ▼

Тау жыныстары — бір немесе бірнеше минералдардан құралған табиғи заттар.

Тау жыныстары
❓ 2. Минерал дегеніміз не? ▼

Минерал — бір немесе бірнеше химиялық элементтердің атомдары мен молекулаларынан тұратын табиғи химиялық қосылыс.

Табиғи минералдар
❓ 3. Минералдардың түсі неге байланысты? ▼

Минералдардың түсі химиялық құрамына, құрылыс ерекшеліктеріне және құрамындағы қоспаларға байланысты болады.

Түрлі түсті минералдар
❓ 4. Түсі тұрақты минералдарға мысал келтір. ▼

Малахит — жасыл, ал азурит — көк түсті минерал. Олардың түсі өздеріне тән негізгі белгілердің бірі болып саналады.

Минерал үлгілері
❓ 5. Минералды тек түсіне қарап анықтауға бола ма? ▼

Жоқ. Кейбір минералдардың түсі жарыққа байланысты өзгеруі мүмкін. Сондықтан түсімен қатар сызылуын, жылтырлығын, қаттылығын және басқа қасиеттерін де тексеру қажет.

Минералдардың түсі
2-ТОП: Жылтырлық пен сызылу
❓ 1. Минералдың сызылу түсі дегеніміз не? ▼

Сызылу түсі — минералды фарфор тақтаға үйкегенде қалатын ұнтақтың түсі. Ол минералдың кесек күйіндегі түсінен өзгеше болуы мүмкін.

Минерал үлгілері
❓ 2. Сызылу түсін қалай анықтайды? ▼

Минералды таза фарфор тақтаның бетіне үйкеп, қалған іздің түсін бақылайды. Бұл сырттай ұқсас минералдарды ажыратуға көмектеседі.

Минералдың беті
❓ 3. Темір тотықтарының сызылу түстері қандай? ▼

Магнетит қара, гематит қызыл, ал лимонит сары түсті із қалдырады. Сызылу түсі оларды бір-бірінен ажыратуға мүмкіндік береді.

Тау жыныстары
❓ 4. Минералдардың жылтырлығы дегеніміз не? ▼

Жылтырлық — минералдардың жарық сәулесін шағылыстыру, сындыру және жұту қабілеттеріне байланысты байқалатын физикалық қасиеті. Шағылыстыру қабілеті күшті болса, жылтырлығы да жоғары болады.

Жылтыр минералдар
❓ 5. Мөлдірлік дегеніміз не? Мысал келтір. ▼

Мөлдірлік — минералдың жарықты өткізу қасиеті. Тау хрусталі мөлдір, халцедон жартылай мөлдір, ал пирит мөлдір емес минералдарға жатады.

Кристалдар
3-ТОП: Қаттылық пен қасиеттер
❓ 1. Минералдың қаттылығы дегеніміз не? ▼

Қаттылық — минералдың тырнап сызу, қысу сияқты сыртқы механикалық әсерлерге төтеп беру дәрежесі.

Қатты минералдар
❓ 2. Моос шкаласы не үшін қолданылады? ▼

Моос шкаласы минералдардың салыстырмалы қаттылығын анықтауға арналған. Онда 10 минерал бар: ең жұмсағы 1, ең қаттысы 10 санымен белгіленген.

Минералдар
❓ 3. Күнделікті заттармен қаттылықты қалай анықтайды? ▼

Қаттылықты анықтауда тырнақ, мыс тиын, шыны және болат пышақ сияқты заттар пайдаланылады. Тырнақтың қаттылығы шамамен 2–2,5, мыс тиындікі 3,5–4, шыныныкі 5, ал болат пышақтікі 6 деп алынады.

Тау жыныстарын зерттеу
❓ 4. Минералдардың сынғыштығы қалай байқалады? ▼

Минералды сындырғанда оның сынықтары әртүрлі пішінде бөлшектенеді. Мысалы, кварц ұлу қабыршағына ұқсас сынықтар түзсе, кейбір минералдар ұсақ түйіршіктер түрінде шашырайды.

Тау жыныстарының сынықтары
❓ 5. Жасанды минералдар қалай алынады және қайда қолданылады? ▼

Жасанды минералдар зертханалық жағдайда алынады. Олардың құрамы, құрылымы мен қасиеттері табиғи минералдарға ұқсас болуы мүмкін. Мысалы, жасанды кварц, рубин, сапфир, алмаз және малахит алынады. Минералдар шаруашылықтың көптеген салаларында қолданылады.

Кристалдар мен минералдар