V бөлім. Зат есімдер әлемі Оқу мақсаты: 3.4.2.2

5.3 Тәуелдік жалғаулар туралы не білесің?

Тәуелдік жалғауларының қолданысын білу, сөздерге тәуелдік жалғауларды дұрыс жалғауды және морфологиялық тұрғыдан талдауды үйренеміз.

Сабақ

5.3 Тәуелдеу

Тест

20 Сұрақ

Басты ереже

Тәуелдік жалғау дегеніміз не?

Заттың біреуге немесе бір нәрсеге меншікті екенін, тән екендігін білдіретін жалғаулар тәуелдік жалғау деп аталады.

Нәтиже: Тәуелдей алу

Тәуелдік жалғауларының кестесі

Жақтар Оңаша / Түрлері Жекеше түрі (Жалғаулар) Көпше түрі (Жалғаулар)
І жақ Менің / Біздің -м, -ым, -ім -мыз, -міз, -ымыз, -іміз
ІІ жақ Сенің / Сендердің (Анайы) -ң, -ың, -ің -ларың, -лерің, -дарың, -дерің
Сіздің / Сіздердің (Сыпайы) -ңыз, -ңіз, -ыңыз, -іңіз -ларыңыз, -леріңіз, -дарыңыз
ІІІ жақ Оның / Олардың -сы, -сі, -ы, -і -сы, -сі, -ы, -і
1

Дауысты дыбыстан кейін

Сөз дауысты дыбысқа аяқталса, қысқа жалғаулар жалғанады:

Ана + м = Анам (І жақ)

Ана + ң = Анаң (ІІ жақ)

Ана + сы = Анасы (ІІІ жақ)

2

Дауыссыз дыбыстан кейін

Сөз дауыссыз дыбысқа аяқталса, дәнекер дауысты (-ы/-і) қосылады:

Дос + ым = Досым (І жақ)

Дос + ың = Досың (ІІ жақ)

Дос + ы = Досы (ІІІ жақ)

3

Дыбыс өзгерістері

Сөз соңындағы п, к, қ дыбыстары тәуелденгенде б, г, ғ дыбыстарына өзгереді:

Кітап → Кітабым

Жүрек → Жүрегім

Ойыншық → Ойыншығы