Мәтіндер не дейді?
Тірек сөздер мен көмекші сөздер арқылы мәтін түрлерін (әңгімелеу, сипаттау, пайымдау) және оның құрылымдық бөліктерін (басы, негізгі бөлімі, соңы) анықтауды, сондай-ақ «Түртіп алу» әдісін қолдануды үйреніңіз.
Оқу мақсаты (3.2.1.1):
Тірек сөздер, көмекші сөздер арқылы мәтін түрлерін (әңгімелеу, сипаттау, пайымдау) және оның құрылымдық бөліктерін (басы, негізгі бөлім, соңы) анықтау.
1. Мәтін түрлері (3 түрі)
Мәтін мазмұнына және қойылатын сұрағына қарай 3 негізгі түрге бөлінеді:
Әңгімелеу мәтіні
Не істеді? Не болды?Белгілі бір оқиғаны, іс-әрекетті рет-ретімен баяндайтын мәтін түрі.
Сипаттау мәтіні
Қандай? Қай?Заттың, жануардың, адамның немесе табиғаттың белгілері мен түрін сипаттайды.
Пайымдау мәтіні
Неліктен? Не себепті?Оқиғаның себебін түсіндіріп, дәлелдейді және қорытынды жасайды.
2. Мәтіннің құрылымдық бөліктері
Кез келген толық мәтін 3 құрылымдық бөліктен тұрады. Әр бөлім жаңа абзацтан (жол басынан) басталады:
Басы (Кіріспе)
Оқиғаның қайда, қашан басталатынын немесе кейіпкермен таныстыратын бастапқы бөлім.
Негізгі бөлім
Негізгі оқиға өрбитін, дамитын және ең негізгі ақпарат берілетін ең үлкен бөлім.
Соңы (Қорытынды)
Оқиғаның аяқталуы, нәтижесі немесе түйінделген ой-тұжырым.
3. «Түртіп алу» (INSERT) әдісі деген не?
«Түртіп алу» әдісі — мәтінді оқу барысында белгілер қою арқылы ақпаратты белсенді меңгеру тәсілі:
« + » Білемін
Маған бұрыннан таныс ақпарат
« - » Жаңа
Мен үшін мүлдем жаңа мәлімет
« ? » Сұрақ
Түсініксіз, сұрақ тудыратын сәт
« ! » Таңғаларлық
Күтпеген, қызықты ақпарат