🌍 Топтық тапсырмалар: География ғылымы нені зерттейді?

Деректер – нақты әлемнің дәлме-дәл тіркелген фактілері мен сипаттамалары. Олар далалық және камералдық зерттеулер, түрлі әдебиетті шолу және басқа зерттеу операциялары барысында жинақталады.

Географтарға тек географиялық нысандарға қатысы бар деректер қажет. Зерттеушінің міндеті — барлық деректерді кейін пайдалану үшін, яғни беруге, түрлендіруге немесе өңдеуге ыңғайлап, бір жерге жинақтау.

Олар: 1) орналасқан жері; 2) қасиеттері және сипаттамалары; 3) кеңістіктік қарым-қатынастары; 4) уақыт деген төрт компоненттен тұрады.

Нысандардың бір-біріне қатысты қалай орналасқанын (бағытын, арақашықтығын) және бір нысанның басқа нысанға іркес-тіркес тіркелуін (мысалы, ауыл ауданның, аудан облыстың бөлігі екенін) көрсетеді.

Уақыттық сипаттамалар деректерді алу мерзімі түрінде көрсетіледі. Бұл маңызды, өйткені нақты уақыт аралығында нысандар немесе олардың қасиеттері өзгеруі мүмкін.

Сандық деректер – бұл өлшенетін көлемдердің терминдерінде берілген ақпарат. Мысалы: 20°С, 6995 м, 7 адам./км², 10508 АҚШ долл. және т.б.

Оның артықшылығы – ол бақылаушының субъективтік бейіміне (пікіріне) тәуелді болмайды, объективті өлшенген ақпарат болып табылады.

Географиялық нысанның санмен көрсетуге немесе айтуға болмайтын, заттардың жіктелуіне, сипаттамасына немесе табиғатына сілтейтін ерекшеліктері. Мысалы: үлкен, шағын, нашар, ыстық, жылы, суық, қатты, жұмсақ, жылдам, баяу, ұзын, қысқа.

Өлшеу құралдарының дамуы немесе жаңа түрлерінің шығуына қарай көптеген сандық сипаттамалар сапалыққа айналуы мүмкін (мысалы, түстерді санмен көрсетуге болады).

Деректерді өңдеу – оларды болашақта қолдану үшін ыңғайлы формаға келтіру шаралары. Жүйелеу дегеніміз – деректерді айқын белгілері бойынша топтарға («Климаты», «Халқы», «Шаруашылығы» т.б.) бөліп, ыңғайлы формаға келтіру.

Деректерді өңдеу нәтижесінде ақпарат жаңа формаға: кестеге, мәтінге, графикалық материалдарға ауысады.

Библиографиялық тізімдер, конспект, реферат, тезис, аннотация, рецензия (пікір) жатады. Қайталама мәтіндерді дайындау барысында мәтін көлемі қысқартылады (компрессия жасалады).

Олар нысандар мен құбылыстардың құрылымын, динамикасын көрнекі, мәнерлі және салыстыруға ыңғайлы етеді. Оларға карта, сызба, профиль, диаграмма, кесте жатады.

Талдау – бұл тұтас нысанды (затты, құбылысты) құрамдас бөліктерге ойша немесе материалдық бөлу тәсілі. Ал Ақпарат – бұл нақты міндеттерді шешу барысындағы деректердің түрлену және талдау нәтижесі.