Заттың түсін, көлемін, сапасын, пішінін және басқа да белгілерін білдіретін сөз табын кешенді меңгеру
📘 1. Сын есім дегеніміз не?
Сын есім — заттың түсін, сапасын, көлемін, пішінін, дәмін және өзге де сын-сипаттарын білдіретін сөз табы. Сын есімдерге Қандай?, Қай? деген сұрақтар қойылады.
💡 Басты белгісі: Сын есім әрдайым зат есімнің алдында тұрып, оны сипаттайды.
Мысалы:Үлкен үй, көк аспан, тәтті алма, дөңгелек үстел.
Сын есімнің мағыналық түрлері:
Түс пен реңк: ақ, қара, қызыл, көк, жасыл, сары, сұр.
Көлем мен өлшем: үлкен, кіші, биік, аласа, кең, тар, ұзын, қысқа.
Сапа мен қасиет: жақсы, жаман, ақылды, әдепті, батыр, мейірімді.
Дәм мен иіс: тәтті, ащы, қышқыл, тұзды, хош иісті.
Пішін мен форма: дөңгелек, шаршы, сопақ, қисық, түзу.
🎯 2. Сын есімдерді сөйлемде қолдану
Оқу мақсатына сәйкес мысал ретінде екі сын есімді (үлкен, көк) таңдап, олардың сөйлемдегі қолданысын талдайық:
1-мысал: «Үлкен» сын есімі
Түбірі: Үлкен (көлемді білдіреді)
Сұрағы: Қандай?
Сөйлем:Біздің мектептің ауласында үлкен бәйтерек ағашы өсіп тұр.
Түсіндірме: Бұл сөйлемде «үлкен» сөзі «бәйтерек» зат есімінің көлемін сипаттап, «қандай бәйтерек?» деген сұраққа жауап беріп тұр.
2-мысал: «Көк» сын есімі
Түбірі: Көк (түсті білдіреді)
Сұрағы: Қандай?
Сөйлем:Әлібек туған күніне әдемі көк шар сатып алды.
Түсіндірме: Бұл сөйлемде «көк» сөзі «шар» зат есімінің түсін айқындап, «қандай шар?» деген сұраққа жауап береді.
🔍 3. Сын есімнің құрамы мен шырайлары
Құрамына қарай:
Негізгі сын есім: Түбір күйіндегі сын есімдер (ақ, биік, кең, жақсы).
Туынды сын есім: Жұрнақ арқылы жасалған сын есімдер (өнер+лі, тас+ты, сөз+шең, біл+гіш).
Сын есімнің шырайлары:
Жай шырай: Заттың белгісінің қалыпты күйі (қызыл, үлкен).
Салыстырмалы шырай: Белігінің артық не кемдігін салыстыру (қызылырақ, үлкендеу).
Cапалы шырай (Күшейтпелі): Белгінің өте жоғары дәрежесі (қып-қызыл, өте үлкен, орасан зор).
📝 4. Білімді тексеру тесті (12 сұрақ)
Сұрақтарға жауап беріп, соңында «Тест нәтижесін тексеру» батырмасын басыңыз.