Ана Тілі 3-сынып 8.2 Сан есім түрлері
Оқу мақсаты: 3.4.2.6

8.2 Есептік және реттік сан есімдер
Олардың айырмашылығын ажыратамыз!

Заттың нақты санын (Есептік) және орналасу ретін (Реттік) білдіретін сан есімдерді ажыратып, жұрнақтардың жалғану емлесін интерактивті тапсырмалар арқылы меңгеріңіз!

Теорияны оқу 20-сұрақтық Тестке өту

Теориялық білім қоржыны

3.4.2.6 бағдарламасы бойынша есептік және реттік сан есімдердің ережелері мен негізгі айырмашылықтары.

Негізгі түрі

1. Есептік сан есім

Заттың нақты санын, мөлшерін, есебін көрсететін сан есімнің түрі. Сан есімнің ең негізгі бастапқы формасы болып табылады.

Сұрақтары: Қанша? Неше?
Мысалдар: бес (оқушы), он (кітап), жүз (теңге), отыз (парта).
Туынды түрі

2. Реттік сан есім

Заттардың саналу, орналасу ретін немесе кезегін білдіреді. Есептік сан есімге реттік жұрнақтар жалғану арқылы жасалады.

Сұрақтары: Нешінші? Қаншасыншы?
Мысалдар: бесінші (оқушы), оныншы (кітап), бірінші (орын).

Реттік жұрнақтар емлесі

Реттік сан есім есептік сан есімге төмендегі жұрнақтар жалғану арқылы жасалады:

  • Дауысты дыбыстан кейін: -ншы, -нші
    Мысалы: алты + ншы = алтыншы, екі + нші = екінші
  • Дауыссыз дыбыстан кейін: -ыншы, -інші
    Мысалы: үш + інші = үшінші, он + ыншы = оныншы

Айырмашылықтар салыстырмалы кестесі

Белгісі Есептік сан есім Реттік сан есім
Мағынасы Заттың нақты санын білдіреді Заттың орналасу ретін білдіреді
Сұрақтары Қанша? Неше? Нешінші? Қаншасыншы?
Жұрнақтары Жұрнақсыз (негізгі түбір) -ншы, -нші, -ыншы, -інші
Цифрмен жазылуы 5 оқушы, 10 кітап (дефис қойылмайды) 5-сынып, 10-үй (дефис арқылы жазылады)
Рим цифрларымен Қолданылмайды III сынып, XXI ғасыр (дефис қойылмайды)
Есте сақтаңыз!

Цифрмен жазылу емлесі

Реттік сан есімдер араб цифрларымен жазылғанда, өзінен кейінгі сөзге дефис (-) арқылы тіркеседі. Егер рим цифрлары (I, II, III, V, X) қолданылса, дефис қойылмайды!

5-сынып (Дұрыс)
V сынып (Дұрыс)
1-тапсырма • Ойын

«Сұрыптау алаңы»

Төмендегі сөзді таңдап, оны тиісті себетке (Есептік немесе Реттік) сал!

Белсенді сөз: Сөзді таңдаңыз 👇
Сұрыпталды 0 / 10
2-тапсырма • Жұрнақ емлесі

Реттік сан есім жаса

Сандарға сәйкес реттік жұрнақты (-ншы, -нші, -ыншы, -інші) дұрыс таңдап жазыңыз!

3-тапсырма • Карточкалар

Интерактивті Флеш-карталар

Карточканың үстін басып, сөйлемдегі сан есімнің түрін ашыңыз!

1-карточка

«Асқар жарыста бірінші орын алды»

Айналдыру үшін бас
Сан есім түрі:

Реттік сан есім

«Бірінші» – Нешінші орын? Реттік жұрнағы: -інші.

2-карточка

«Сөреде он екі кітап тұр»

Айналдыру үшін бас
Сан есім түрі:

Есептік сан есім

«Он екі» – Неше кітап? Заттың нақты санын білдіреді.

3-карточка

«Біз 5-сыныпта оқимыз»

Айналдыру үшін бас
Сан есім түрі:

Реттік сан есім

«5-сыныпта» – Цифрдан кейін дефис қойылғандықтан реттік мағына береді.

4-карточка

«Бақта жиырма ағаш өсіп тұр»

Айналдыру үшін бас
Сан есім түрі:

Есептік сан есім

«Жиырма» – Қанша ағаш? Заттың мөлшерін көрсетеді.

4-тапсырма • Сәйкестендіру

Сандар мен сұрақтарды сәйкестендір

Сол жақтағы сөзді таңдап, кейін оң жақтағы тиісті сипаттамасын басыңыз!

Бақылау тесті

3.4.2.6 Білімді тексеру тесті

Барлығы 20 сұрақ. Жауаптар опциялары (A:5, B:5, C:5, D:5) болып тең таралған.

Орындалғаны: 0 / 20

Барлық сұраққа жауап бергеннен кейін батырманы басыңыз.