Я я

Я әрпінің жазылуы мен сипаттамасы

Бастауыш сынып оқушыларына арналған сауат ашу, көркем жазу ережелері мен интерактивті білім тексеру кешені

1-бөлім "Я" әрпі мен дыбысы туралы түсінік

Дыбыстық табиғаты:

Қазақ тілінде «Я» әрпі — қос дыбысты дауысты әріп. Ол айтылуы бойынша екі дыбыстың бірігуінен жасалған:

Я = Й + А (Мысалы: [йа-б-л-о-к-о], [қ-о-й-а-н])

«Я» әрпі сөздің барлық бөлігінде кездесе береді:

  • Сөз басында: яғни, яғни да;
  • Сөз ортасында: қоян, қияр, пияз, аяқ;
  • Сөз соңында: тақия, сия, сая, ария.

Бас және кіші әріп қолданысы:

Бас «Я» әрпі келесі жағдайларда жазылады:

  1. Сөйлемнің ең алғашқы сөзі басталып тұрғанда;
  2. Кісі есімдерінде (Мысалы: Ясия, Якуб);
  3. Географиялық немесе жер-су атауларында.

Кіші «я» әрпі жалпы есім сөздердің ішінде немесе соңында қолданылады.

2-бөлім Дәптер жолына дұрыс орналастыру

Әріптерді көркем, әрі таза жазу үшін дәптердің жұмыс жолы мен көмекші сызықтарын дұрыс пайдалану керек.

Дәптер жолындағы үлгі (Бас Я және кіші я):

Я я

Бас «Я» әрпін жазу элементтері:

  • Бастапқы ілмек: Жұмыс жолының ортасынан сәл төменірек бастап, солға қарай дөңгелектеп жоғары көтереміз.
  • Сопақша элемент: Жоғарғы көмекші сызыққа дейін жеткізіп, ішке қарай сопақша пішін жасаймыз.
  • Тік көлбеу таяқша: Оңға қарай көлбеу тік сызық түсіріп, астыңғы жолға жеткенде оңға іліп аяқтаймыз.

Кіші «я» әрпін жазу элементтері:

  • Өлшемі: Тек жұмыс жолының ( тар жолдың ) шегінде ғана орналасады, жоғары шықпайды.
  • Сопақша: Жұмыс жолының жоғарғы сызығынан бастап шағын дөңгелек орау жасаймыз.
  • Оң жақ ілмек: Жұмыс жолының төменгі сызығына тигізіп, оңға қарай кішкентай ілмекпен бітіреміз.

3-бөлім «Я» әрпі бар сөздер мен сөйлемдер

Төмендегі сөздерге назар аударыңыз. Әр сөздегі «я» әрпінің орналасуын байқап көріңіз:

қ о я н
қ и я р
п и я з
а я қ
т а қ и я
с и я
с а я б а қ
т ұ я қ

⚠️ Есте сақтаңыз (Ереже):

Қазақ тілінде төл сөздерде [й] және [а] дыбыстары қатар келгенде, олар екі бөлек әріппен (йа) жазылмайды, «Я» болып бір әріппен таңбаланады.

Дұрыс: қоян, қияр, аяқ.
Бұрыс: қойан, қийар, айақ.

4-бөлім Дұрыс жазу гигиенасы мен кеңестер

Отыру ережесі:

Дәптерге жазған кезде арқаны тік ұстап, парта мен көкірек арасында жұдырық сиятындай арақашықтық болуы тиіс. Көз бен дәптер арасы 30-35 см болғаны дұрыс.

Қаламды ұстау:

Қаламды үш саусақпен (бас бармақ, сұқ саусақ және ортаңғы саусақ) еркін ұстау керек. Ешқашан саусақтарды қатты қысуға болмайды.

5-бөлім Интерактивті білім тексеру тесті (15 сұрақ)

Алған біліміңізді тексеріңіз! Әр сұрақтың дұрыс жауабын таңдап, соңында «Тестті тексеру» батырмасын басыңыз.

Сіздің нәтижеңіз:

0 / 15