Бұл бетте Отанды сүю, ел тарихын қастерлеу, мемлекетке құрметпен қарау және туған жер алдындағы жауапкершілік туралы кеңейтілген мәтіндер, тапсырмалар, тест және жағдаяттық жұмыс берілген.
Отаншылдық пен тәуелсіздік туралы ұғымды терең түсіндіретін кеңейтілген бөлім.
Тәуелсіздік — кез келген халықтың ең қымбат құндылықтарының бірі. Ол елдің өз тағдырын өзі шешуге, өз тілін, мәдениетін, дәстүрін, экономикасын және болашағын еркін дамытуға мүмкіндік береді. Тәуелсіз мемлекет болу — жай ғана саяси ұғым емес, ол халықтың рухани биіктігін, бірлігін және жауапкершілігін көрсететін үлкен мәртебе. Сондықтан тәуелсіздіктің қадірін білу әр азаматтың борышы.
Отаншылдық — адамның туған жеріне, еліне, халқына, жеріне және мемлекеттік нышандарына деген шынайы құрметі. Отаншыл адам өз елінің жетістігіне қуанады, қиындықтарына бейжай қарамайды, қоғамның дамуына үлес қосуға тырысады. Мұндай азамат өз жұмысын адал атқарып, білімін жетілдіріп, айналасына пайдалы болуды мақсат етеді. Шын отаншылдық тек сөзбен емес, нақты әрекетпен көрінеді.
Мысалы, оқушының сабаққа ұқыпты келуі, мектеп ережесін сақтауы, үлкенге сәлем беруі, кішіге қамқор болуы, ел тарихын оқуы, табиғатты ластамауы, қоғамдық мүлікті күтіп ұстауы — осының бәрі отаншылдықтың күнделікті өмірдегі көріністері. Кішкентай болып көрінетін осындай әрекеттердің өзі үлкен тәрбиелік мәнге ие.
Ел тарихын құрметтеу дегеніміз — өткеннің ерлігін ұмытпау, батырлар мен ағартушылардың еңбегін бағалау, тәуелсіздікке жету жолында құрбан болған жандардың аманатына адал болу. Тарихты білмейтін адам өз тамырын толық түсіне алмайды. Ал тамырын таныған ұрпақ болашағына сенімді қадам жасайды. Сол себепті әр жас өз елінің өткені мен бүгінін білуге, мемлекеттің дамуына жауапкершілікпен қарауға тиіс.
Төмендегі тапсырмалар оқушының туған жер, тәуелсіздік және азаматтық жауапкершілік туралы түсінігін кеңейтуге арналған. Сұрақтар жауапты ойлауды, талдауды және өз пікірін нақты жеткізуді талап етеді.
«Мен үшін Отан деген не?» тақырыбында 8–10 сөйлемнен тұратын ойтолғау жаз. Жазбаңда туған жерге деген құрметіңді, өз еліңе пайдалы болу туралы ойыңды және тәуелсіздіктің сен үшін маңызын түсіндір. Мәтінде жеке мысал келтіріп, өз өміріңнен шағын оқиға қосуға болады.
«Отаншыл адам» және «бейжай адам» деген екі ұғымды салыстыр. Әрқайсысына кемінде 4 белгі жаз. Қай адамның әрекеті елдің дамуына пайдалы екенін дәлелдеп бер. Бұл тапсырмада нақты мысалдар келтіріп, сөздеріңді түсінікті әрі толық жаз.
«Мен өз елім үшін не істей аламын?» деген тақырыпта шағын жоспар құрастыр. Онда оқу, тәртіп, еңбек, табиғатты қорғау, мәдениетті сақтау сияқты бағыттарды қамты. Әр бағытқа бір нақты әрекет жаз.
Бұл бөлімде оқушының тарихи білімін кеңейтуге арналған сұрақтар бар. Қазақстанның мемлекеттілігі, тәуелсіздікке жету жолы және тарихи мұра туралы ойлануға көмектеседі.
Қазақстан тарихы — халықтың ғасырлар бойы жинаған тәжірибесі, күресі және арманынан құралған үлкен шежіре. Бұл шежіреде ерте дәуірлердегі тайпалар мәдениеті, түркі өркениеті, Қазақ хандығының құрылуы, отарлық кезеңдер, азаттық үшін күрес және бүгінгі тәуелсіз мемлекеттің қалыптасуы сияқты маңызды кезеңдер бар. Әрбір кезең халыққа сабақ беріп, ұлттық рухты нығайтып келеді.
Тарихты білу — тек даталарды есте сақтау емес. Ол өткен оқиғалардың себеп-салдарын түсіну, сол оқиғалардан қорытынды шығара білу, елдік пен бірліктің мәнін сезіну дегенді білдіреді. Тарихы терең халықтың болашағы да берік болады. Сондықтан әр оқушы өз елінің өткенін танып-білуге, тарихи тұлғаларды құрметтеуге және ұлттық құндылықтарды бағалауға тиіс.
Бұл бөлім оқушыны ойландыруға, өз пікірін нақты айтуға және азаматтық көзқарасын дамытуға арналған.
Бір сыныпта «Елге қызмет ету деген не?» деген тақырыпта ұзақ әңгіме өтті. Бір оқушы елге қызмет ету тек үлкен қызмет атқаратын адамдарға ғана тән деп ойлады. Ал екінші оқушы елге қызмет ету әр адамның өз орнында адал болуы, жақсы оқу, еңбек ету және айналасына пайда келтіруі екенін айтты. Мұғалім олардың пікірін тыңдап отырып, нағыз елжанды азамат болу үшін міндетті түрде жоғары лауазымда жүру қажет емес екенін түсіндірді.
Елге қызмет ету — күнделікті өмірдегі дұрыс әрекеттерден басталады. Мектепте тәртіп сақтау, сабақты жауапкершілікпен оқу, достарына қолдау көрсету, ата-анаға көмектесу, табиғатты аялау, қоғамдық мүлікті қорғау және өз ісіңді тиянақты орындау — мұның бәрі отанға қызмет етудің қарапайым, бірақ өте маңызды түрлері. Осындай әрекеттер қоғамдағы тәртіпті, сенімді және өзара құрметті қалыптастырады.
Сонымен қатар, елге қызмет ету адамның өз қабілетін дамытып, оны қоғам игілігіне жұмсауымен өлшенеді. Біреу дәрігер болып адамдардың денсаулығын қорғайды, біреу мұғалім болып білім береді, біреу инженер болып жаңа мүмкіндік жасайды, енді біреу спортта, өнерде немесе ғылымда жетістікке жетіп, өз елінің атын шығарады. Демек, елге қызмет ету — тек сөз айту емес, пайдалы іс жасау.
Бұл жағдаяттың басты ойы мынада: Отанға шынайы қызмет ету жүректегі сезім мен күнделікті әрекеттің бірлігі арқылы көрінеді. Елді сүю — заңға бағыну, бірлікті сақтау, еңбекқор болу, білімді болу, жауапкершілік таныту және өз халқыңның болашағына бейжай қарамау деген сөз.
1. Сенің ойыңша, елге қызмет ету деген не? Өз сөзіңмен түсіндір.
2. Оқушы өз Отанына күнделікті өмірде қалай пайда тигізе алады?
3. Неліктен білім алу мен еңбек ету елге қызмет етудің маңызды бөлігі саналады?
4. Қандай адамды «елжанды азамат» деп айтуға болады?
5. Болашақта өз мамандығың арқылы елге қалай пайда келтіргің келеді?
Отаншылдықты тек теория ретінде емес, іс жүзінде көрсететін шағын жоба жоспарын да осы бетке қостым.
Бір апта бойы әр күнге бір пайдалы іс жаз: кітап оқу, бөлмені жинау, аулаға күтім жасау, біреуге көмектесу, сабаққа тыңғылықты дайындалу. Соңында қай іс ең пайдалы болғанын талда.
Қазақстанға арналған жүрекжарды тілекті 10–12 сөйлеммен жаз. Тілекте тәуелсіздік, бірлік, білім, бейбітшілік, еңбек және болашақ туралы ой қамтылсын.
Туған жеріңе хат жаз. Онда өзің жақсы көретін жерлерді, халықтың игі қасиеттерін, болашақта не істегің келетінін және Отаныңа қандай үлес қосқың келетінін баянда.