Етістік – сөйлеу энергиясы | Интерактивті оқу платформасы

6.1 Тақырып

Етістік не істей алады?

Етістік – заттың қимылын, іс-әрекетін, жай-күйін білдіретін негізгі сөз табы. Сөйлемге жан беретін, оның ішкі энергиясы мен динамикасын көрсететін басты элемент.

Дара және Күрделі

Етістіктер құрамына қарай екіге бөлінеді:

Дара етістік: Бір ғана сөзден тұрады.
Мысалы: оқыды, жазды, келді.
Күрделі етістік: Екі не одан да көп сөзден құралады.
Мысалы: оқып шықты, бара жатыр.

Негізгі және Туынды

Түбіріне байланысты жіктелуі:

Негізгі етістік: Негізгі түбірден тұрады.
Мысалы: бар, кел, оқы, көш.
Туынды етістік: Жұрнақ арқылы жасалады (-ла,-ле,-а,-е...).
Мысалы: ой-ла, тап-та, бас-та.

Болымды және Болымсыз

Мағынасына қарай бөлінуі:

Болымды: Іс-әрекеттің жүзеге асатынын білдіреді.
Мысалы: тыңда, сөйле, жүгір.
Болымсыз: -ма/-ме, -ба/-бе, -па/-пе жұрнақтарымен жасалады.
Мысалы: тыңда-ма, сөйле-ме.

Етістіктің шақтары (Үш шақ)

Өткен шақ

Іс-әрекеттің бұрын болып өткенін білдіреді.

"Ол кеше кітапты оқып қойды."

Осы шақ

Іс-әрекеттің дәл қазір орындалып жатқанын көрсетеді.

"Ол қазір тапсырманы орындап отыр."

Келер шақ

Іс-әрекеттің кейін, болашақта орындалатынын көрсетеді.

"Ертең біз мектепке борамыз."

3.2.3.1 Оқу мақсаты

«Инсерт» (INSERT) әдісімен мәтінді талдау

Бұл әдіс мәтін мазмұны бойынша пікір білдіруге, тиімді сұрақтар құрастыруға және өз біліміңді саралауға бағытталған. Төмендегі мәтінді оқып, сәйкес белгілерді қойыңыз.

Мәтін: Сөйлеудің сиқырлы күші

Тіл – адамдар арасындағы қарым-қатынастың ең маңызды құралы. Алайда, сөйлемге жан беретін, оған қозғалыс пен тыныс сыйлайтын сөз табы – етістік. Етістік болмаса, біз не істегенімізді, не сезінгенімізді және не жоспарлағанымызды жеткізе алмас едік. Сондықтан ғалымдар етістікті «сөйлеу энергиясы» деп текке атамаған. Ол сөйлемде баяндауыш қызметін атқарып, ойды аяқтайды.

v

Бұрыннан білемін

+

Мен үшін жаңа мәлімет

-

Басқаша ойлаймын

?

Түсініксіз / Сұрағым бар

Инсерт кестесін толтыру және Сұрақтар құрастыру

Белгі	Мәтіннен тапқан ақпаратыңыз	Осы бойынша құрастырылған сұрақ/пікір
v
+
?

1-Тапсырма

Дара және Күрделі етістіктерді сұрыптау

Төменде берілген етістіктерді тиісті бағанға басып орналастырыңыз:

Дара етістіктер

Күрделі етістіктер

2-Тапсырма

Болымсыз етістік конструкторы

Берілген етістіктерге тиісті болымсыздық жұрнақтарын (-ма/-ме, -ба/-бе, -па/-пе) дұрыс тіркеңіз:

Бөлім бойынша тест

Етістік тақырыбы бойынша білім тексеру

Сұрақ

1 / 20

Ұпай

0