Зат есім дегеніміз не?
Зат есім – заттың, құбылыстың, жан-жануарлардың, адамдардың атын білдіретін сөз табы. Зат есімге Кім? Не? Кімдер? Нелер? Кімде? Неде? Кімнен? Неден? сияқты сұрақтар қойылады.
Кім? (Адамдарға)
Мұғалім, оқушы, дәрігер, ана, ғалым, досым.
Не? (Заттар мен жануарларға)
Кітап, қалам, тау, ат, жаңбыр, компьютер.
Сөйлеу мәдениеті
Қоғамдық ортада диалогке түсу кезінде зат есімдерді жүйелі әрі сыпайы қолдану өте маңызды.
- Үлкендерге «Сіз» деп қайрылу (Сәлеметсіз бе?).
- Сөйлеу барысында сыпайы зат есімдерді орынды пайдалану.
- Өз ойын жүйелі, қисынды жеткізу.
Жалқы және Жалпы зат есімдер
Жалқы зат есім (Proper Noun)
Біркелкі заттардың ішінен біреуіне ғана берілген арнаулы есім. Әрдайым **бас әріппен** жазылады!
Мысалы: Астана, Абай, Каспий, «Жұлдыз» журналыЖалпы зат есім (Common Noun)
Біркелкі заттардың, құбылыстардың жалпылама атауы. Кіші әріппен жазылады.
Мысалы: қала, жазушы, теңіз, журнал, үйДеректі және Дерексіз зат есімдер
Деректі зат есім (Concrete Noun)
Көзге көрінетін, қолмен ұстауға болатын нақты заттар.
Мысалы: үстел, гүл, су, нан, тасДерексіз зат есім (Abstract Noun)
Көзге көрінбейтін, тек сезіммен немесе оймен ұғынылатын ұғымдар.
Мысалы: арман, қуаныш, достық, мейірім, білімЗат есімнің септік жалғаулары (7 септік)
| Септік аты | Сұрақтары | Жалғаулары | Мысалдар |
|---|---|---|---|
| 1. Атау септік | Кім? Не? | --- (жалғауы жоқ) | оқушы, мектеп |
| 2. Ілік септік | Кімнің? Ненің? | -нің, -ның, -дің, -дың, -тің, -тың | оқушының, мектептің |
| 3. Барыс септік | Кімге? Неге? Қайда? | -ға, -ге, -қа, -ке, -на, -не | оқушыға, мектепке |
| 4. Табыс септік | Кімді? Нені? | -ны, -ні, -ды, -ді, -ты, -ті | оқушыны, мектепті |
| 5. Жатыс септік | Кімде? Неде? Қайда? | -да, -де, -та, -те, -нда, -нде | оқушыда, мектепте |
| 6. Шығыс септік | Кімнен? Неден? Қайдан? | -дан, -ден, -тан, -тен, -нан, -нен | оқушыдан, мектептен |
| 7. Көмектес септік | Кіммен? Немен? | -мен, -бен, -пен | оқушымен, мектеппен |
1. Тапсырма: Диалог Симуляторы (Сөйлеу мәдениеті)
Қоғамдық ортада өзіңді дұрыс әрі сыпайы ұстау жағдаяты
Жағдаят / Ересек адам:
Көшеде сізден үлкен кісі жолды сұрады: «Балам, бұл маңда 5-ші мектеп қай жақта орналасқан?»
Сыпайы әрі жүйелі жауапты таңдаңыз:
2. Тапсырма: Сөздерді сұрыптау (Сұрыптау Ойыны)
Сөзді басып, оның дұрыс санатын таңдаңыз
Жалқы зат есімдер (Арнайы есім)
Жалпы зат есімдер (Жалпы аталған)
Төмендегі сөздерді тиісті бағанға бөліңіз:
3. Тапсырма: Интерактивті Флэш-карточкалар
Карточканы басып, артындағы ереже мен мысалды тексеріңіз
Деректі зат есім деген не?
Аударып көру үшін басыңыз
Көзге көрінетін, қолмен ұстауға болатын заттар.
Мысалы: парта, қалам, алма.
Дерексіз зат есім деген не?
Аударып көру үшін басыңыз
Тек оймен, сезіммен ұғынылатын дерексіз ұғымдар.
Мысалы: мейірім, достық, ар-ұят.
Жалқы зат есім заңдылығы
Аударып көру үшін басыңыз
Кісі есімдері, жер-су аттары әрдайым **бас әріппен** жазылады.
Мысалы: Алатау, Нұр-Сұлтан.
Сөйлеу мәдениеті
Аударып көру үшін басыңыз
Диалогте қарсы жақты сабырмен тыңдап, сыпайы сөздерді («Рақмет», «Ғафу етіңіз») қолдану.
Зат есім және Сөйлеу Мәдениеті — Тест
Барлығы 20 сұрақ. Жауаптар опцияларға теңдей шашыратылған.
Тест Аяқталды!
Сіздің нәтижеңіз: 0 / 20