📘 Мәлімет

1.Жүсіп Баласағұн

Жүсіп Баласағұн – XI ғасырда өмір сүрген түркі әлемінің көрнекті ойшылы, ғұлама философы, ғалым әрі жазушысы. Ол әсіресе «Құтты білік» атты көрнекті шығармасымен танымал, бұл еңбек қазақ, түрік, орта азиялық әдебиеті мен ой-пікірінің дамуына үлкен үлес қосқан. Жүсіп Баласағұн қазіргі Қырғызстан, Өзбекстан, Түркістан аймақтарында туып-өскен деген деректер бар. Оның дәуірі Сүлеймен (Сұлтан) Әмір Темірге дейінгі уақытты қамтиды және бұл кезең Орта Азияда ғылым мен мәдениеттің, әдебиеттің өркендеген тұстарының бірі болған. Жүсіп Баласағұн білімге ерекше мән берген. Ол исламдық білімдермен қатар, түркі дәстүрін, философиялық ойларды, этикалық принциптерді меңгерген. «Құтты білік» шығармасында ол адам өмірінің мәні, қоғамдағы тәртіп, әділдік, білім мен парасаттылық тақырыптарын қозғайды. Шығармада Жүсіп Баласағұн адамгершілік пен парасаттылықты ең басты құндылық деп есептейді. Ол әділ патшаның ел басқарудағы қасиеттерін, кеңесшілердің қызметін, халыққа деген қамқорлықты сипаттайды. Сонымен қатар, адамның ішкі жан-дүниесі, білім мен ғылымның маңызы, тәуелсіз ойлау қабілеті туралы терең ойларға орын береді. «Құтты білік» шығармасы поэма түрінде жазылған, бірақ онда философиялық, этикалық және саяси идеялар терең сіңірілген. Жүсіп Баласағұн шығармасында түркі тілі мен әдебиетін дамытқан, поэзиялық және проза элементтерін біріктірген. Оның тілі мәнерлі, ұғымдары терең әрі көркемдік сипатқа толы. Әсіресе, сөздік қордың байлығы, мақал-мәтелдер мен халық даналығын қолдануы шығарманың ерекшелігін арттырады. Жүсіп Баласағұнның ойлары мен еңбектері тек әдебиет саласында ғана емес, философия, саясаттану, педагогика саласында да әсерін тигізген. Ол адам мен қоғам арасындағы қарым-қатынасты, әділдік пен парасаттылықтың қоғамдағы рөлін жан-жақты қарастырған. Оның шығармасында патша мен халық арасындағы өзара сенім, қоғамдағы тәртіп пен заңның маңызы, білімнің адам өміріндегі орны ерекше орын алады. Ғұламаның өмірі туралы нақты тарихи деректер аз болса да, оның шығармашылық мұрасы ғасырлар бойы сақталып, кейінгі ұрпаққа үлкен рухани азық болып жеткен. Жүсіп Баласағұнның идеялары түркі халықтарының мәдениеті мен ой-пікірінің қалыптасуына, әдеби тілдің дамуына, философиялық ойлардың өркендеуіне елеулі үлес қосқан. Оның еңбектері арқылы адамгершілік, білімге ұмтылу, әділдік пен парасаттылық сияқты құндылықтар бүгінгі күнге дейін өзектілігін жоймаған. Оның шығармалары тек Қазақстан мен Орта Азияда ғана емес, түркі әлемінің кең аймағында зерттеліп, жоғары бағаланған. Қазіргі заманда Жүсіп Баласағұнның еңбектері мектептерде, университеттерде оқытылады, әдеби және философиялық зерттеулердің тақырыбына айналған. «Құтты білік» шығармасы қазақ әдебиеті мен философиясының алтын қоры болып есептеледі және ұрпаққа рухани тәрбие беретін басты құрал ретінде қарастырылады. Жүсіп Баласағұнның өмірі мен шығармашылығы адам баласының білімге, әділдікке, парасаттылыққа ұмтылуының үлгісі болып табылады. Ол тек өз дәуірінің ғана емес, кейінгі ғасырлардағы ойшылдар мен әдебиетшілердің де шабыт көзіне айналды. Оның мұрасы арқылы адамзатқа ғылым мен білімнің, әділдік пен адамгершіліктің маңыздылығы жеткізілген. Жүсіп Баласағұнның философиялық ойлары, адамгершілік қағидалары және әдеби шығармашылығы бүгінгі күні де зерттеушілердің назарында және халық санасында өзекті болып отыр.