📘 Мәлімет

1.Қорқыт

Қорқыт ата – түркі халықтарының мәдениетінде ерекше орын алған дана, философ, әнші, күйші, эпосшылардың бірі. Ол біздің дәуірімізге дейінгі VIII–IX ғасырларда өмір сүрген деп есептеледі, алайда оның нақты өмір сүрген уақыты әртүрлі деректерде әртүрлі көрсетіледі. Қорқыттың есімі тек қана халық ауыз әдебиетінде ғана емес, сонымен қатар жазба деректерде де кездеседі. Ол Түркі халықтарының рухани мәдениетінде, әсіресе қазақ, қырғыз, түрікмен, қарақалпақ, әзербайжан халықтарының мифологиясы мен эпикалық дәстүрлерінде маңызды орын алған тұлға болып саналады. Қорқыттың шығармашылығы негізінен философиялық ойларға, адам тағдырына, өмір мен өлімге қатысты терең түсініктерге құрылған. Халық арасында оның өлеңдері мен күйлері арқылы өмірлік, моральдық, этикалық мәселелерді жеткізгені белгілі. Қорқыт күйлері мен өлеңдері көбіне халықтың күнделікті тұрмысымен, табиғатпен, өмір мен өлім, азап пен қуаныш сияқты тақырыптармен тығыз байланысты. Қорқыттың ең танымал шығармаларының бірі – «Қорқыт ата кітабы», ол тек философиялық трактат емес, сонымен қатар адам тағдырын, дүниенің заңдылықтарын, адам мен табиғат арасындағы байланысты зерттеген әдеби шығармалардың жиынтығы болып табылады. Халық аңыздары мен эпостарда Қорқыт адамның өлмейтініне сенген, мәңгілік өмірді іздеген дана ретінде суреттеледі. Аңыз бойынша, ол өлімнен қорықпаған, бірақ өмірдің өткінші табиғатын терең түсінген. Қорқыттың күйлері – қобызбен орындалатын музыкалық шығармалар. Қобыз – түркі халықтарының ежелгі музыкалық аспабы, ол Қорқыт дәуірінен бері халық мәдениетінде ерекше рөл атқарады. Қорқыт күйлері философиялық мазмұнға бай, адам өмірінің мәнін, тағдырын, табиғат пен адамның өзара байланысын бейнелейді. Оның шығармалары қазіргі таңда да қобыз өнерінде, қазақ музыка мәдениетінде үлкен ықпалын сақтап келеді. Қорқыт философиялық ойлары арқылы адамға өмірдің өткіншілігін түсінуді, рухани кемелденуді, өмірдің мәнін іздеуді үйретеді. Ол тек өнерпаз ғана емес, сонымен қатар ойшыл, дана ретінде де танылған. Халық арасында Қорқыттың атымен байланысты көптеген аңыздар сақталған. Солардың ішінде оның өлімі мен тірілуі туралы, әлемді түсіну жолындағы ізденістері туралы әңгімелер кең тараған. Қорқыттың дүниетанымы түркі халықтарының мифологиялық және діни түсініктерімен тығыз байланысты, ол адам мен табиғат арасындағы үйлесімділікті, өмірдің мәнін, өлімнің табиғи құбылыс екенін түсінуді насихаттаған. Қорқыттың шығармашылығы халық музыкасы мен эпостық дәстүрлердің дамуына үлкен үлес қосқан. Қорқыт күйлері мен өлеңдері арқылы халық өз рухани мәдениетін, өмірлік философиясын, эстетикалық талғамын сақтап келген. Оның мұрасы тек қазақ халқы үшін ғана емес, барлық түркі халықтары үшін баға жетпес қазына болып табылады. Қорқыттың есімі Қазақстанда, Түркіменстанда, Өзбекстанда, Қырғызстанда, Түркияның кейбір аймақтарында кеңінен белгілі. Қазақстанда оның есімімен музейлер ашылған, шығармашылығына арналған ғылыми еңбектер жазылған, жыл сайын «Қорқыт Ата» атындағы мәдени шаралар ұйымдастырылады. Қорқыттың шығармалары мен күйлері қазіргі таңда да зерттеліп, музыка мәдениетінің, әдебиет пен философияның дамуына үлес қосуда. Оның ойлары адам өмірінің мәні, рухани кемелдену, табиғатпен үйлесім тақырыптарына арналған. Қорқыт – рухани мәдениет пен халық даналығының символы ретінде ғасырлар бойы есте сақталған тұлға. Оның мұрасы арқылы қазіргі ұрпақ өз халық тарихын, мәдениетін, философиялық және эстетикалық құндылықтарын зерттеп, бағалай алады. Қорқыт тек даналық пен өнердің ғана емес, сонымен қатар адамзат өмірінің терең философиялық мәселелерін жеткізудің жарқын үлгісі болып табылады.